“Mình không ổn.
Chẳng có lý do nào đủ tốt để mình không ổn cả.
Không biết cái mệt mỏi bức bối này đến từ đâu, cũng không có khả năng giải thích cho người khác hiểu.
Có nói chắc gì họ đã hiểu.”
Cảm giác “không ổn” có thể đến bất kỳ lúc nào. Ngồi họp, nghe không vô những gì người khác hay chính ta đang nói. Đi trên đường, chợt nhớ người từng thương, nhớ chuyện ngu từng làm. Lướt điện thoại, tìm mãi một thứ làm mình đã cái nư, mà không có.
Cảm giác “không ổn” là kèn báo cháy của nhu cầu. Khi kèn kêu, ta có thể:
- không nghe thấy kèn
- coi như không có cháy (tiếp tục ngồi họp “như bình thường”, tự nói với bản thân rằng chuyện này chẳng đáng gì, …)
- tìm nguyên nhân đám cháy (do họ sai, do ta ngu, do điều hợp lý này, …)
- tìm cách chữa cháy (liệt kê giải pháp, tìm người trợ giúp, …)
- vùi đầu trong đám cháy (tua đi tua lại ký ức, dặm muối tình tiết, miên man nghĩ thêm những chuyện tương tự, …)
- tiếc thương
- …
Tiếc thương là năng lực thứ 9 trong khung Những lối về Giải phóng của Giao tiếp Trắc ẩn. [1] Khi tiếc thương, chúng ta nhận thức được những hành vi và suy nghĩ có tính né tránh, kháng cự hoặc quy kết mình đang có, rồi cho phép bản thân được thả lỏng, được lắng nghe bản nhạc cảm xúc trong người mà không tua nhanh, cắt ngắn.
Tiếc thương giúp chúng ta chuyển hoá những khổ sở, bức bối trong lòng, và kết nối sâu sắc hơn với người khác. Sau đây là một vài gợi ý để bạn có thể nuôi lớn năng lực tiếc thương:
1/ Hiện diện
Khi em bé sắp rơi khỏi ghế, mẹ và ba thường có phản xạ chụp ngay lấy. Phản xạ này nhanh đến mức nhiều khi ba mẹ chưa kịp có ý thức là mình cần làm vậy mà tay đã lao ra để chụp rồi. Hình ảnh này có thể hữu ích khi bạn tập lắng nghe bản nhạc cảm xúc trong người mình. Khi những cảm giác khó chịu, đơ, căng cứng, … đang xảy ra, và bạn thấy sự chú ý của mình sắp rơi xuống máng trượt của liên tưởng, phân tích, …, mời bạn chụp lấy sự chú ý và đưa nó trở về với cảm giác trên thân.
Hiện diện là nền tảng của tiếc thương cá nhân và tập thể. Khi ai đó đang đi qua cảm xúc khó, bạn cũng có thể chụp lấy sự chú ý của mình và đưa nó trở về với sự quan tâm, quan sát người kia. “Anh vẫn đang nghe em.” “Mẹ vẫn ở đây nha.” Những câu ngắn gọn này nhiều khi là đủ để giúp nhau đi suôn sẻ qua tiến trình tiếc thương của mỗi người.
2/ Gọi tên
Gọi tên cảm xúc, cảm giác là một cách để neo sự chú ý. Gọi tên nhu cầu là một cách để chuyển hoá cảm xúc. Các bài tập tự thấu cảm của Giao tiếp Trắc ẩn hướng dẫn cụ thể cách để làm việc này. Cái khổ của mất mát, dù nhỏ hay to, nhờ hiện diện và gọi tên mà được nấu thành một nỗi đau ngọt nơi cuống họng.
Gọi tên cảm xúc, nhu cầu sâu thẳm trong lòng cho người khác nghe có thể gỡ những nút thắt thường xuyên xảy ra trong mọi mối quan hệ. Trong cuộc họp gần đây, giữa lúc mọi người đang sôi nổi thảo luận các ý tưởng mới, mình (người viết) từ từ giơ tay để nói rằng: “Em bị đơ nãy giờ vì em muốn tiếc thương cho nỗ lực chuẩn bị của em. Những thứ em đã làm thì mọi người quyết định đổi hết. Em biết thay đổi này có lợi chứ, và em vẫn cần thời gian để được tiêu hoá.” Nếu là mình của 2 năm trước thì sẽ ậm ừ đi cho hết buổi họp chứ không nói ra như vậy. Nhờ việc gọi tên chuyện gì đang ngầm xảy ra này mà không đổ lỗi cho ai, những người khác trong cuộc họp cũng có cơ hội bày tỏ những băn khoăn của họ. Sau khi những cơn sóng ngầm đó được cùng nhau ghi nhận thì cuộc họp tiếp diễn với cảm giác thông suốt và lòng tin lẫn nhau tăng vọt.
Mình biết một cặp vợ chồng, cứ mỗi thứ bảy sẽ ngồi lại để hỏi nhau tuần này mình có điều gì mình thấy tiếc không, vì trong tuần lắm khi vội đưa đón con hay làm nốt việc mà chọn không nói ra với người kia. Mình biết một người mẹ định kỳ hỏi con mình rằng, tháng này mẹ có làm gì khiến niềm tin giữa hai chúng ta giảm bớt không? Đứa con cũng hỏi câu tương tự, và hai người dành thời gian tiếc thương cho những điều đó. Niềm vui được cùng chứng kiến thì nhân lên; nỗi đau được cùng chứng kiến thì với bớt.
3/ Sáng tác
Viết, vẽ, hát, làm thơ, múa, cắt ghép album/video, trang trí một góc thiêng, đóng kịch, … là những cách giúp chúng ta làm việc với nội tâm, có thể biến cái vô hình thành hữu hình, cái vô nghĩa thành có nghĩa, cái xa lạ thành một phần trong con người mới của ta. Kể cả khi ta hát karaoke một bài do nhạc sĩ viết, tụng kinh từ sách ra, thắp một nén nhang không phải do bản thân se, thì trong hành động đó ta cũng đang dùng cái bàn tay, tiếng nói của mình, đang mang cái chất của mình vào để tạo ra một trải nghiệm dành riêng cho điều mà ta đang thương tiếc.
Gần đây mình (người viết) có làm chương trình cho học sinh lớp 11. Cuối chương trình, một bài hát về tình bạn bật lên, mình bất ngờ là mình cũng khóc. Kỷ niệm thời còn đi học ùa về. Bạn thân mấy giờ cũng nhà ai nấy lo, cả năm chưa chắc có một lần gọi điện. Mình phát hiện ra trong người mình tích tụ cái nỗi tiếc thương này, và hẳn là còn nhiều cái khác mà mình xếp xó để làm cho hết danh sách việc cần làm. Mình chợt nghĩ rằng, vốn là một người hiếm khi thoải mái với lễ tang, lễ cầu nguyện, cầu an, cầu siêu, … thì mình đi đâu để được cùng người khác tiếc những gì mình thương?
Mong bạn (người đang đọc bài này) gợi ý giúp ở phần bình luận nhé!
[1] Bảng Những lối về giải phóng – 28 Năng lực của Giao tiếp Trắc ẩn:
[2]