Hùng – một quản lý nam – thường chào đồng nghiệp nữ bằng cách vỗ mạnh từ phía sau khiến họ giật mình, sau đó xoa lưng để “xin lỗi”. Dù nhiều nhân viên nữ thấy khó chịu đã lên tiếng và đề nghị dừng, nhưng anh ấy vẫn tiếp tục. Đỉnh điểm là Giang, một nhân viên nữ bị áp lực vì những hành vi này tới mức sợ phải đi làm, chỉ có thể chia sẻ với đồng nghiệp cùng cảnh ngộ là Tina. Tina đã từng góp ý cho đại diện phòng nhân sự là Linh nhưng chưa được giải quyết. Trong văn phòng cũng có San từng lên tiếng bảo vệ Giang. Từ sau lần lên tiếng đó, San thường xuyên bị Hùng bắt bắt lỗi, phê bình.

*Tên của tất cả nhân vật đã được thay đổi để giữ bảo mật.

Dưới đây là ghi chép từ một vòng tròn đối thoại nhập vai, với sự tham gia của Hùng, Giang, Tina, San và Linh. Người điều phối tiến trình đối thoại là bác Duke Duchscherer – Giảng viên của Trung tâm Giao tiếp Trắc ẩn Quốc tế CNVC. Người dẫn dắt phần thảo luận học tập sau vòng tròn là Khuyên – Điều phối viên của NEED Giao Tiếp Trắc Ẩn Việt Nam.

Tạo không gian an toàn cho người tham gia

Buổi đối thoại bắt đầu với một chút xáo trộn do vấn đề kỹ thuật, tuy nhiên nhanh chóng được điều hướng nhịp nhàng bởi chị Khuyên. Chị mời mọi người cùng thực hành bài tập thở hình vuông – hít vào, giữ, thở ra, giữ – mỗi pha có cùng số nhịp, giúp mọi người bước vào trạng thái hiện diện và kết nối với chính mình.

Dù đa số người tham gia tắt camera nên không thể quan sát trực tiếp, vẫn có thể cảm nhận được sự đồng điệu khi nhìn thấy một số người nhắm mắt, hít thở sâu. Không khí trở nên yên tĩnh và lan tỏa một sự tương hợp trong năng lượng. Mọi người chia sẻ cảm nhận qua ô chat: “thở, an, worry, thong dong, nhẹ buồn ngủ, hopeful, lo lắng, hào hứng, thả lỏng, yên ổn, tò mò, tỉnh, chọn rộn, calm, TGIF, alert” – tạo nên một bức tranh cảm xúc phong phú.

Khuyên chia sẻ sự biết ơn vì số lượng người tham gia vượt ngoài dự kiến. Sau đó, chị giới thiệu các nguyên tắc an toàn cho buổi đối thoại hôm nay, nhấn mạnh rằng sự an toàn của người tham gia là ưu tiên hàng đầu.

Chị cũng nhắc lại bài tập thở là một công cụ để tự chăm sóc khi xuất hiện cảm xúc khó, và khuyến khích mọi người quay lại bài tập này nếu cảm thấy chưa sẵn sàng để tiếp tục. Trong trường hợp cần hỗ trợ, có thể liên hệ với Ngân Hà trong suốt tiến trình. Ngoài ra, nếu có thắc mắc về mô hình đối thoại phục hồi, có thể đặt câu hỏi với bạn Súp trong khung chat.

Bác Duke được giới thiệu với vai trò điều phối viên vòng tròn đối thoại. Bác là người có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực xây dựng hòa bình, từng đồng hành với nhiều nhóm và tổ chức trong các bối cảnh có xung đột nội bộ. Ngay khi bắt đầu, giọng nói trầm tĩnh và đều dặn của bác nhanh chóng tạo cảm giác an toàn và kết nối với cả phòng. Bác không vội đi vào vấn đề mà mở đầu bằng một câu hỏi thân thiện: “Ai đã từng nghe qua về Giao tiếp Trắc ẩn có thể vẫy tay ạ?” Câu hỏi nhận được nhiều phản hồi tích cực, mở ra một không khí lắng nghe và chia sẻ chân thành cho phiên đối thoại sắp diễn ra.

Giới thiệu về Công lý Phục hồi (Restorative Justice)

Bác Duke chia sẻ rằng hôm nay mọi người sẽ cùng trải nghiệm một phần nhỏ của tiến trình đối thoại phục hồi – vốn có nguồn gốc từ các thực hành bản địa khắp thế giới, và được hệ thống hóa bởi Dominic Barter ở Brazil. Trái với các hệ thống tập trung vào đúng/sai và hình phạt, công lý phục hồi hướng đến việc đạt đến sự thấu hiểu sâu sắc và hàn gắn mối quan hệ con người.

Tiến trình của một cuộc Đối thoại Phục hồi gồm có 3 giai đoạn:

1. Tiền vòng tròn (Pre-circle): Điều phối viên gặp riêng từng người để lắng nghe thấu cảm. Trong buổi hôm nay, giai đoạn này được giả định là đã diễn ra.
2. Vòng tròn chính: Như buổi hôm nay – những người liên quan cùng lắng nghe, chia sẻ và đồng cảm; rồi đưa ra những giải pháp hằn gắn chung.
3. Vòng sau: Đánh giá sau một thời gian thực hiện các hành động đã cam kết, để tiếp tục điều chỉnh.

Thông thường, vòng tròn chính sẽ xoay quanh 3 câu hỏi:

• Câu hỏi 1: “Ngay lúc này, khi nghĩ về mâu thuẫn và hệ quả của nó, bạn cảm thấy như thế nào? Bạn muốn ai lắng nghe điều này?”
• Câu hỏi 2: “Điều gì quan trọng đến mức khiến bạn hành động hoặc phản ứng như vậy trong mâu thuẫn này? Bạn muốn ai lắng nghe điều này?”
• Câu hỏi 3: “Chúng ta có thể làm gì để cùng tiến về phía trước và đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người?”

Hôm nay, nhóm chỉ thực hành câu hỏi đầu tiên. Mỗi nhân vật nhập vai trong vòng tròn sẽ chọn người lắng nghe. Người nghe có trách nhiệm diễn đạt lại những điều mình vừa nghe, tập trung vào cảm xúc và nhu cầu của người chia sẻ. Không nhất thiết phải nhắc từng từ, mà điều quan trọng là “hiểu đúng trọng tâm”.

Tiến trình Vòng tròn Đối thoại Phục hồi

Trước khi vòng tròn chính thức bắt đầu, bác Duke nhẹ nhàng mời mọi người – đặc biệt là những người đang ở vai trò quan sát – cùng dừng lại đôi chút, để bước vào trạng thái hiện diện và thấu cảm. Giọng bác trầm và chậm rãi: “Là người quan sát, hãy có mặt trọn vẹn với cảm xúc. Hãy quan sát cách cuộc đối thoại diễn ra – chuyện gì đang xảy ra, và nó diễn ra như thế nào. Hãy ghi lại những câu hỏi của bạn.” 

Bác khuyến khích người quan sát đặt mình vào vị trí của những nhân vật nhập vai. Chẳng hạn, hãy chú ý đến điều mà nhân vật đang cố gắng bày tỏ, nhận diện trạng thái cảm xúc và những nhu cầu có thể đang ẩn sau lời nói. Đồng thời, bác cũng dặn mọi người quay về với chính mình: nhận diện cảm xúc cá nhân, những suy nghĩ đang trỗi dậy, và những câu chuyện nội tâm có thể được kích hoạt trong quá trình quan sát. Bác Duke nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chăm sóc bản thân trong suốt tiến trình. Nếu cảm thấy cần được hỗ trợ, mọi người được khuyến khích chủ động tìm đến những người đồng hành có mặt trong không gian.

Không khí lắng lại. Một sự đồng thuận lặng thầm lan ra. Sau đó, bác hướng về những người nhập vai với một lời khích lệ: “Hãy là chính mình trong vòng tròn này, bạn không cần phải diễn. Cứ để mọi thứ tự nhiên. Chúng ta sẽ bắt đầu từ câu hỏi đầu tiên. Ai cũng có quyền được nói, và có thể quay lại lượt của bạn, nếu bạn còn điều muốn chia sẻ.”

Không gian được sắp xếp gọn gàng và thoải mái, để một cuộc đối thoại được bắt đầu.

Giang mở lời – Người chịu tác động bởi hành vi quấy rối

Người mở lời đầu tiên trong vòng tròn là Giang – một nhân viên nữ đang chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi hành vi quấy rối nơi công sở. Không khí im ắng hơn khi Giang xuất hiện trên khung hình. Bác Duke – người điều phối – một lần nữa nhẹ nhàng mời gọi mọi người kiểm tra cảm xúc cá nhân trước khi lắng nghe. Bác nhắc Giang rằng cô hoàn toàn có thể tạm dừng khi thấy cần, và cũng có thể chọn lui vào không gian nghỉ ngơi sau khi chia sẻ.

Câu hỏi mở đầu được đặt ra một cách từ tốn: “Ngay lúc này, khi nghĩ về mâu thuẫn và mọi hệ quả của nó, bạn đang cảm thấy như thế nào?” Khi được hỏi ai là người cô mong muốn lắng nghe mình trước tiên, Giang lựa chọn Linh – đại diện phòng Nhân sự. Phản hồi đầu tiên từ Linh là một biểu tượng trái tim.

Ban đầu, giọng của Giang còn ngập ngừng, đôi lúc ngắt quãng. Cô nói mình có cảm giác như đang trở thành nguyên nhân của mọi rắc rối – cảm giác ấy không mới, mà đã lặp đi lặp lại nhiều lần trong những tương tác với anh Hùng, người quản lý trực tiếp của cô. Mặc dù từng cố gắng bỏ qua, nhưng những cảm xúc như sợ hãi, giận dữ và thậm chí là ghét bỏ cứ dâng lên, ngày một mãnh liệt. Qua lời kể của Giang, người nghe phần nào hình dung được sự khó chịu mà cô đã trải qua.

Khi được bác Duke mời thuật lại điều bạn nghe được từ Giang, Linh thể hiện mình đã rất chăm chú. Anh nhắc lại hầu hết những gì Giang vừa chia sẻ, đặc biệt là những tình huống liên quan đến Quản lý Hùng. Khi bác hỏi Giang cảm nhận thế nào về phần thuật lại đó, cô cho biết Linh đã hiểu được phần chính, nhưng vẫn mong muốn được nghe thêm từ những người khác.

Lúc này, cảm xúc trong Giang trở nên rõ nét hơn qua từng cử động tay, ánh mắt và biểu cảm gương mặt. Cô nhíu mày nói về sự khó chịu kéo dài trong công việc, cảm giác nặng nề mỗi sáng đi làm, và sự cạn kiệt dần về năng lượng. Giọng Giang lúc này không còn đều đặn như trước, có phần chùng xuống và ngắt quãng.

Anh Linh thuật lại những gì Giang vừa nói khi được mời, rất chính xác về mặt ngôn từ, nhưng vẫn cần chút nữa để chạm đến cảm xúc của Giang. Khi bác Duke hỏi rằng có phải đây chính là điều Giang muốn Linh hiểu không, cô đáp: “Vẫn còn một ý nữa. Giang cảm thấy bất an khi nói ra (trước vòng tròn) như thế này.” 

Bác Duke gật đầu, rồi gợi mở thêm: “Bác còn nghe được một vài điều khác.” Có thể Giang đang không biết phải chăm sóc bản thân như thế nào khi những cảm xúc ấy trỗi dậy; cô đang lo sợ về những điều có thể xảy đến sau buổi chia sẻ này – và chính nỗi lo đó đang gây khó cho Giang. Sau khi gợi mở, bác cũng hỏi lại Giang xem mình đã lắng nghe đúng chưa, và Giang đồng ý.

Sau lời cảm ơn dành cho Giang, bác Duke tiếp tục đưa ra câu hỏi mở cho tất cả các thành viên ngồi trong vòng tròn, với nhịp điệu chậm rãi: “Ngay lúc này, khi nghĩ về mâu thuẫn và mọi hệ quả của nó, bạn đang cảm thấy như thế nào?”

Hùng – người có hành vi quấy rối cũng thấy bị tổn thương

Tiếp theo, Hùng – người quản lý được nhắc đến trong câu chuyện của Giang – muốn lên tiếng phản hồi ngay khi nghe tên mình được gọi. Sự thôi thúc hiện rõ trong nét mặt căng thẳng và âm lượng lớn của anh. Bác Duke giữ nhịp điệu ôn hòa, đề nghị Hùng dừng lại một nhịp trước khi bắt đầu, để chọn một người làm “người nghe” cho phần chia sẻ sắp tới. Hùng đáp: “Tôi muốn Giang là người nghe.” Bác Duke hỏi Giang liệu cô có cảm thấy ổn khi nghe phần chia sẻ này không. Cô thoáng chút chần chừ, nhưng vẫn gật đầu đồng thuận.

Hùng bắt đầu nói với một luồng cảm xúc khá mạnh. Anh chia sẻ rằng mình đang thấy vô cùng khó chịu, như thể đang bị đưa ra làm tâm điểm cho một cuộc đấu tố công khai. Có những lúc anh ví bản thân như một kẻ “khủng bố” – bị gán cho những nhãn mác nặng nề, điều mà anh cho là không đúng với bản chất câu chuyện. Theo Hùng, sự việc ban đầu không quá nghiêm trọng, nhưng qua lời kể và sự tham gia của nhiều người, anh cảm giác mình bị bôi nhọ danh dự.

Bác điều phối quay sang Giang, hỏi rằng cô đang nghe được điều gì từ lời của Hùng. Giang hơi lúng túng, nhưng vẫn cố gắng diễn đạt. Cô nói rằng mình cảm nhận được sự tức giận từ Hùng, và trong đó có cả một sự trách móc – vì cô đã nói ra những điều này trước nhiều người.

Bác Duke quay lại với quản lý Hùng, và hỏi xem những gì Giang cảm nhận có đúng là điều anh đang muốn truyền tải hay không. Đồng thời, bác nhắc từ tốn rằng tốc độ nói nhanh và cảm xúc dồn dập đôi khi khiến người nghe khó tiếp nhận hết được thông điệp thật sự mà anh Hùng muốn.

Thế là, Hùng hít một hơi, gắng điều chỉnh. Anh chia sẻ những điều mình muốn với tốc độ chậm rãi hơn. Lúc đầu, anh giữ được sự bình tĩnh. Sau đó, cảm xúc trong anh lại dâng lên – nhưng lần này, Hùng dừng lại kịp lúc, không để chúng tràn ra ngoài khuôn khổ của vòng tròn.

Lúc này, bác Duke quay về phía Giang, mời cô chia sẻ cảm nhận khi nghe lại phần chia sẻ của Hùng. Giang ấp úng, nhưng vẫn bày tỏ một mong muốn rõ ràng: nếu có điều gì Hùng cảm thấy không thoải mái về cách cô thể hiện hay về những câu chuyện được chia sẻ, cô mong anh nói thẳng với cô – để cả hai có thể hiểu nhau hơn, thay vì để cảm xúc chồng chất và bùng lên trong một không gian như thế này.

Hùng gật đầu, xác nhận rằng anh không muốn những chuyện này trở nên rối rắm, với quá nhiều người tham gia chỉ để quy kết anh điều gì đó. Anh nói thêm rằng mình không muốn bị biến thành một hình ảnh méo mó trước mắt mọi người, và cảm giác ấy khiến anh tổn thương sâu sắc.

Giang lắng nghe trong im lặng. Cô không phản hồi ngay, nhưng có thể thấy ánh mắt cô đã chuyển sang một vẻ trầm tư. Cô nghe được rõ mong muốn của Hùng – rằng anh không muốn kéo nhiều người vào, và cô cũng cảm nhận rằng phần nào trong anh đang bị tổn thương, khi không biết rõ mọi người đang nghĩ gì về mình.

Bác hỏi lại Hùng một lần cuối trong lượt chia sẻ này: có điều gì anh còn muốn nói thêm không. Hùng khẽ lắc đầu, đáp rằng trước mắt vậy là đủ, và gửi lời cảm ơn mọi người vì đã lắng nghe.

Bầu không khí lại trầm thêm một nhịp. Dẫu vậy, bác Duke vẫn bình tĩnh dùng tông giọng đều đặn, từ tốn để nhắc lại câu hỏi quen thuộc cho vòng tròn: “Ngay lúc này, khi nghĩ về mâu thuẫn và mọi hệ quả của nó, bạn đang cảm thấy như thế nào?”

Tina – Lên tiếng cho dư chấn của hành vi quấy rối lên cộng đồng

Lúc này, vòng tròn đối thoại đón nhận thêm một góc nhìn khác – từ một người không liên quan trực tiếp đến câu chuyện giữa anh Hùng và Giang. Đây là một điểm đặc trưng của tiếp cận công lý phục hồi: cộng đồng – dù không phải người gây hại hay người bị hại – nhưng có ảnh hưởng và bị ảnh hưởng bởi tác động của mâu thuẫn, cũng được mời tham gia chia sẻ.

Ở lượt này, Tina – một đồng nghiệp làm ở bộ phận khác – lên tiếng. Người được cô chọn để lắng nghe và lặp lại là Linh, đại diện phòng Nhân sự.

Tina chia sẻ rằng, từ quan sát của mình, hành vi tiếp xúc thân thể không phù hợp – cụ thể là các lần vỗ vai hơi mạnh từ anh Hùng – đã từng khiến cô và một số người cảm thấy không thoải mái. Điều đáng lưu ý không chỉ nằm ở một hành vi cá biệt, mà ở cảm giác lan rộng trong môi trường làm việc, khi có người phải xoa vai, hoặc phản ứng gượng gạo mà không biết nói thế nào.

Cô nhấn mạnh nhu cầu về quyền được lựa chọn trong cách mọi người tiếp xúc và tương tác với nhau, đặc biệt trong môi trường công sở. Theo cô, lời chào hay sự thân thiện có thể được thể hiện bằng nhiều hình thức khác, không nhất thiết phải thông qua đụng chạm thể chất.

Linh – người được chọn lắng nghe – lặp lại và phản hồi, ban đầu khá máy móc, nhưng sau khi được bác Duke gợi mở, đã thể hiện tốt hơn cách mình hiểu vấn đề. Anh thừa nhận đây là một điều phòng Nhân sự cần quan sát nhiều hơn, và cảm ơn Tina vì đã chia sẻ một góc nhìn mà nếu không có cơ hội như thế này, có thể sẽ bị bỏ sót.

Sự xuất hiện của Tina, cũng như việc Linh được đặt vào vị trí người lắng nghe, đã khiến cuộc đối thoại trở nên trung tính và đầy đặn hơn. Câu chuyện không còn là một chiều giữa “người gây hại” và “người bị hại”, mà mở rộng ra bức tranh toàn cảnh hơn của môi trường làm việc – nơi có nhiều người quan sát, chịu ảnh hưởng, và cũng có mong muốn được bảo vệ.

Khi đã đảm bảo Tina đã không còn điều gì muốn nói thêm, bác Duke lại nhắc đến câu hỏi quen thuộc: “Ngay lúc này, khi nghĩ về hậu quả của sự việc, bạn cảm thấy như thế nào?”

Để mọi thứ thật sự đa chiều – Duy

Sau khi nghe chia sẻ từ Tina – một người không liên quan trực tiếp đến sự việc nhưng có góc nhìn từ bên ngoài – không khí trong phòng trở nên trung tính. Vài phút lặng sau, anh Duy – đồng nghiệp lâu năm và là bạn nhậu của anh Hùng – lên tiếng. Duy chọn Tina làm người lắng nghe và bắt đầu bằng việc chất vấn cô. Anh cho rằng ngành sự kiện vốn có tính xã giao cao, việc vỗ vai, ôm nhau, hay đụng chạm nhẹ là điều thường thấy trong các buổi gặp mặt. Trong nhận định của Duy là một người làm việc lâu năm trong công ty và trong ngành, sự khó chịu từ phía Giang dường như là biểu hiện của việc “không hoà nhập được” với văn hoá tổ chức.

Khi được mời nhắc lại điều mình nghe được từ Duy, Tina nhấn mạnh câu hỏi của anh về việc cô và Giang đã “làm được bao lâu trong công ty này rồi?”. Câu hỏi này phản ánh niềm tin ngầm của Duy rằng thời gian làm việc gắn liền với mức độ hiểu và chấp nhận văn hoá chung, và rằng việc Giang hay Tina đặt vấn đề với hành vi của anh Hùng là một sự “không hiểu chuyện”.

Lúc này, bác Duke mời anh Duy làm rõ thêm về ý định của mình, rằng có phải anh đang muốn bảo vệ cách kết nối mà anh nhận định là “bình thường” trong văn hoá tổ chức này không, và rằng chúng ta cũng cần cân nhắc ý định đằng sau hành động của anh Hùng không? Rằng hành vi vỗ vai đó không mang mục đích gây hại, mà chỉ là một cách thể hiện sự thân thiện, làm quen, và gắn kết giữa các đồng nghiệp.

Duy đồng tình, và tiếp tục bày tỏ sự băn khoăn về việc liệu Giang có hiểu đúng ý định đó hay không. Góc nhìn của Duy góp phần nhấn mạnh: không có mâu thuẫn nào chỉ dừng ở phạm vi cá nhân. Trong tình huống này, định kiến tại công ty, cách văn hoá “xã giao” có khuôn mẫu mặc định, và việc ai được quyền định nghĩa điều gì là “bình thường” không chỉ làm rõ bối cảnh diễn ra xung đột giữa Hùng và Giang, mà còn là yếu tố cần được hiểu để hướng tới giải pháp hàn gắn đủ đầy.

Cảm xúc cao trào cần niềm tin đủ vững để thấu hiểu

Khi không khí trong phòng lắng lại sau phần chia sẻ đầy phân vân của anh Duy, bác Duke nhẹ nhàng mời Giang – người muốn lên tiếng tiếp theo. Giọng Giang ban đầu hơi run, nhưng rõ ràng. Cô chia sẻ rằng mình cảm thấy lạ và không thoải mái khi bị vỗ vai bởi anh Hùng trong buổi gặp trước. Dù hành động đó không gây tổn thương thể chất, nó khiến cô thấy rối trí và bị động. Cô không hiểu rõ ý định đằng sau hành động đó, và điều ấy khiến cô ngập ngừng. Cô cảm thấy như đang bước vào một môi trường mà những chuẩn mực về ranh giới chưa được làm rõ. Giang nói cô không muốn làm lớn chuyện, nhưng càng im lặng, cảm giác không thoải mái lại càng tích tụ, kéo theo cả lo lắng lẫn giận giữ.

Giang dừng một chút rồi nói thêm: “Tôi không biết anh Hùng nghĩ gì khi vỗ vai tôi. Tôi cũng không biết nên hiểu hành động đó theo cách nào – là thân thiện, là thử thách, hay là một sự thể hiện quyền lực ngầm?” Câu hỏi này dường như khiến cả phòng trầm xuống. Anh Duy chăm chú nhìn Giang. Vẻ mặt anh dịu đi sau những chất vấn ban nãy, có lẽ vì đây là lần đầu tiên anh nghe Giang nói ra cảm xúc thật một cách rõ ràng đến vậy.

Giang cũng thừa nhận rằng những điều cô vừa chia sẻ mới chỉ là một phần, còn rất nhiều cảm xúc khác chưa biết cách gọi tên hoặc diễn đạt rõ ràng. Bác Duke lắng nghe rồi nhắc lại nội dung một cách tổng hợp, như một tấm gương phản chiếu: Giang không thoải mái với hành động chào hỏi theo kiểu tiếp xúc thân thể, dù vẫn mong muốn giữ kết nối và làm việc cùng anh Hùng, miễn là sự kết nối đó dựa trên sự tôn trọng và phù hợp hơn với ranh giới cá nhân. Giang đồng tình với bác, và nhấn mạnh rằng điều cô cần không phải là sự cắt đứt mà là một cách thức kết nối khác – lành mạnh hơn, an toàn hơn cho cả hai bên.

Bác Duke sau đó mời anh Duy chia sẻ điều mình nghe được Giang vừa nói. Lần này, anh thừa nhận rằng mình cảm nhận được Giang vẫn có mong muốn giữ liên hệ, dù giữa Hùng và Giang có sự bất đồng. Điều Giang đang tìm kiếm không phải là sự đối đầu, mà là điều chỉnh – để mọi người trong cùng một môi trường làm việc có thể hiểu nhau hơn, từ đó tránh lặp lại những tình huống không mong muốn.

Tiến trình cần nhiều thời gian và sự kiên nhẫn

Trước đó, trong lúc Giang đang nói chuyện với Duy, anh Hùng có chen ngang như một phản ứng tức thời. Sau khi cuộc đối thoại giữa Giang và Huy kết thúc, bác Duke mới mời Linh – người đại diện phòng Nhân sự – chia sẻ lại điều mình nghe được từ anh Hùng. Linh nói rằng anh Hùng cảm thấy sự việc lần này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh tiếng cá nhân của mình. Đồng thời, Linh cũng ghi nhận rằng anh Hùng đã bắt đầu lắng nghe những điều Giang chia sẻ, dù quá trình tiếp nhận đó có vẻ còn nặng nề.

Đến lượt được mời chia sẻ trực tiếp, anh Hùng giữ im lặng khá lâu. Khi lên tiếng, anh chậm rãi nói: “Tôi cũng là nạn nhân trong câu chuyện này. Việc này ảnh hưởng rất lớn đến danh tiếng và danh dự của tôi, nhất là khi tôi đã làm việc lâu năm và luôn cố gắng xây dựng hình ảnh tốt.”

Bác Duke hỏi Linh đã nghe được gì từ anh Hùng. Linh đáp ngắn gọn: “Anh Hùng cũng là người bị ảnh hưởng – không chỉ bởi hành động của mình, mà còn bởi cách nó được nhìn nhận và lan truyền.” 

Sau khi đã xác nhận người anh Hùng muôn lắng nghe mình tiếp theo là Tina và Giang, bác Duke từ tốn nói với Hùng: “Tôi nghe thấy anh Hùng mong muốn mọi người nhìn nhận một cách đầy đủ, trọn vẹn về con người anh, về ý định đằng sau hành động và bản chất thật của anh. Tôi hiểu đúng chứ?”

Anh Hùng, đầy chắc chắn: “Chính xác.”

Vì thời gian đã hết, vòng tròn dừng lại tại đây. 

Tạm kết

Khi cuộc đối thoại chính thức kết thúc, cả vòng tròn rơi vào trạng thái trầm lắng. Không còn những lời tranh biện, không còn giọng điệu phòng thủ – nhưng cũng chưa có sự hòa giải thực sự. Khuôn mặt Giang vẫn còn căng thẳng, biểu hiện rõ sự ấm ức chưa được tháo gỡ hoàn toàn. Dù cô đã nói, và được lắng nghe phần nào, vẫn còn điều gì đó dở dang. 

Duy thì có vẻ đang ở giữa hai bờ suy nghĩ. Anh không còn gạt bỏ cảm xúc của Giang như lúc ban đầu, nhưng sự lưỡng lự và mâu thuẫn nội tâm vẫn chưa được giải quyết. 

Còn với Hùng, anh không còn thái độ chống đối, nhưng cũng chưa hề thể hiện một sự cởi mở thực sự. Ánh mắt anh tránh né, không nhìn lâu vào ai, như thể đang dựng lên một lớp phòng vệ – để đảm bảo hình ảnh cá nhân, và tránh bị tổn thương thêm.

Không ai nói thêm lời nào, nhưng không hẳn vì bế tắc. Nó giống như một không gian đang chờ được thở ra, chờ thêm can đảm, chờ một cơ hội khác để tiếp tục soi mở. Bác Duke kết thúc bằng lời hẹn: “Hiện giờ chúng ta mới chỉ dừng ở phần đầu của câu chuyện, còn nhiều người chưa được nói và nghe hết. Đây mới chỉ là bước khởi đầu, chạm tới một phần nỗi đau của mỗi người. Nếu chúng ta có thể ở lại lâu hơn, mở lòng hơn, chắc chắn sẽ hiểu nhau hơn rất nhiều.”

Bác nhắn nhủ, rằng nếu muốn thực sự “bứt phá” khỏi những hiểu lầm và tổn thương, thì điều cần thiết không phải là tìm ai đúng – ai sai, mà là dành thời gian ở lại để lắng nghe nhau cho trọn vẹn. Khi cảm thấy mệt, ai cũng có quyền tạm nghỉ. Quan trọng là nhận ra mình đang ở đâu trong tiến trình này, và biết rằng có thể quay lại khi đã sẵn sàng hơn. Hãy nhìn nhận đây là một quá trình, hơn là một phiên họp duy nhất.

Buổi đối thoại diễn ra chậm rãi, cẩn trọng và đầy sự nâng đỡ. Dù chưa đi hết tiến trình, nhưng những phút thực hành đầu tiên đã tạo ra hình dung về một không gian an toàn, nơi ai cũng có thể được lắng nghe và tôn trọng. Vai trò của điều phối viên, các nguyên tắc rõ ràng, cũng như sự sẵn lòng của người tham gia – tất cả đã làm nên một không gian đối thoại phục hồi ý nghĩa.

• Người viết: Cát Tường (Catudal) Nguyễn
• Hiệu đính: Nguyễn Việt Hải & Khang Ng.
• Ảnh: Ban tổ chức Vietnam IIT 2025