Giao ước Vô thức (hay còn gọi là lời thề thiêng liêng) là những thỏa thuận phi ngôn ngữ ăn sâu trong tâm thức, được lập ra với chính bản thân, với người chăm sóc hoặc vũ trụ, thường là trước cả khi chúng ta tập nói. Các giao ước này được thiết kế để bảo vệ chúng ta khỏi những nỗi đau vượt ngưỡng chịu đựng, ngăn chặn sự cô độc, và đáp ứng nhu cầu sâu xa cho sự sinh tồn và toàn vẹn. Mặc dù bắt nguồn từ những phản xạ sinh tồn thiết yếu để chống chịu với cuộc đời, ở tuổi trưởng thành, những giao ước cũ này thường biểu hiện thành những hành vi khó hiểu, tự hủy hoại hoặc ngáng đường bản thân, giam cầm chúng ta trong những “nhà tù tự tạo”.
Nguồn gốc tâm lý và thần kinh học của Giao ước Vô thức
Việc hình thành những giao ước này gắn bó mật thiết với với sự phát triển thời thơ ấu và chức năng não bộ:
Sự thích nghi theo hoàn cảnh từ bé: Nghiên cứu của Beatrice Beebe cho thấy rằng khi mới bốn tháng tuổi, trẻ sơ sinh đã bắt đầu hạn chế biểu cảm khuôn mặt của mình để phù hợp với khả năng đáp lại một cách thoải mái của người mẹ.
Cảm giác tội lỗi thời thơ ấu: Theo Gabor Maté, cảm giác tội lỗi chúng ta cảm thấy khi trưởng thành rất thường xuyên bắt nguồn từ việc không thể đáp ứng nhu cầu cảm xúc của cha mẹ khi chúng ta mới chín tháng tuổi. Chúng ta lớn lên trong những ràng buộc cảm xúc của gia đình gốc.
Vai trò của hạch hạnh nhân: Từ góc độ sinh học thần kinh, hạch hạnh nhân liên kết các kích thích và phản xạ hành vi vô thức với nhau nhanh đến mức chúng ta hành động theo bản năng, và cảm thấy như thể mình không có lựa chọn nào khác. Bằng cách gọi tên và mang đến sự thấu cảm cộng hưởng cho những lời thề tiềm ẩn này, chúng ta có thể giải phóng hiệu quả những gì hạch hạnh nhân đã liên kết.
Nhận biết các Giao ước Vô thức
Các giao ước vô thức thường được bộc lộ ở những nơi mà chúng ta thường xuyên tự ngáng đường bản thân bất chấp mong muốn có ý thức của chúng ta là làm điều ngược lại. Những hành vi tự phá hoại này thường xuất hiện trong **năm lĩnh vực chính**:
- Mối quan hệ của bạn với bản thân: Thường xuyên chỉ trích bản thân hoặc thiếu lòng trắc ẩn với chính mình.
- Mối quan hệ của bạn với sự thay đổi: Tập trung vào sự bất hạnh thay vì ăn mừng những phát triển cá nhân.
- Mối quan hệ của bạn với việc tự chăm sóc bản thân, niềm vui và chơi đùa: Không cho phép bản thân được vui, tránh vui chơi vì sợ xấu hổ, hoặc tự kìm nén bản thân đến khi không thể chịu đựng được nữa, rồi cuối cùng lại sa đà quá mức.
- Mối quan hệ của bạn với việc trì hoãn: Đặt ra những quy tắc cực đoan, “được ăn cả ngã về không”, hoặc lần lữa bắt đầu một việc gì vì muốn làm nó thật hoàn hảo.
- Mối quan hệ của bạn với các mối quan hệ thân mật: Trở nên phòng thủ hoặc rút lui khi bắt đầu thân mật với người khác, hoặc liên tục chỉ trích người thân.
Ví dụ, một giao ước vô thức có thể cản trở sự thân mật về thể xác nếu một người đã bí mật thề sẽ luôn làm mọi thứ hoàn hảo để tránh sự xấu hổ khi mắc lỗi, hoặc không bao giờ gây ra cho đối tác của mình dù chỉ là sự khó chịu nhỏ nhất. Trong môi trường công việc, nó có thể biểu hiện qua việc một chủ doanh nghiệp bị đông cứng khi phải tiếp thị sản phẩm của họ, bởi họ đã vô thức thề sẽ giữ mình nhỏ bé và vô hình để bảo vệ hoặc đồng hành cùng cha mẹ mình trong sự vô hình của chính họ.
Tiến trình 4 bước để khám phá và giải phóng Giao ước Vô thức
Để thoát khỏi những lối hành xử, suy nghĩ lặp đi lặp lại này, và gỡ rối các mạch thần kinh đã bị vướng mắc bởi sang chấn trong quá khứ, chúng ta có thể dựa vào tiến trình “Làm việc với Lời thề Thiêng liêng”. Với đủ sự hỗ trợ từ những người có kinh nghiệm và năng lực thấu cảm, cũng như sự sẵn sàng từ bên trong mình, chúng ta có thể chậm rãi chuyển hoá những trải nghiệm tiềm thức thành những hiểu biết rõ ràng về bản thân.
Bước 1: Xác định giao ước
Bước này yêu cầu sử dụng cấu trúc câu rất trang trọng, đúng ngữ pháp để làm sáng tỏ mối liên hệ giữa hành vi của bạn và những nhu cầu sâu sắc bạn đã cố gắng bảo vệ trong những khoảnh khắc cô độc. Cách diễn đạt là:
“Tôi, [tên của bạn], xin trang trọng thề với [chính tôi, cha mẹ, vũ trụ, v.v.] rằng tôi sẽ [hành vi tự ngáng đường bản thân], để có thể [cứu giúp, bảo vệ, tôn vinh, tránh khỏi sự cô đơn…] bất kể cái giá bản thân hoặc những người thân yêu của tôi phải trả là gì.”
Việc thừa nhận yếu tố “bất kể cái giá phải trả là gì” là tối quan trọng; nếu không nhận ra được cái giá quá đắt đang phải trả cho giao ước, chúng ta sẽ không có động lực để từ bỏ nó.
Bước 2: Kiểm tra xem giao ước đã được nghe rõ và có được mong muốn không
Bạn (hoặc người điều phối) chọn một đại diện cho người đã nhận lời thề (ví dụ: chính tôi hoặc cha mẹ). Bạn hỏi người đại diện này: “Bạn đã nghe rõ giao ước này chưa?” và “Bạn có thích giao ước này không?”. Thông thường, bản ngã đích thực hoặc một bậc cha mẹ hoàn thiện thực ra không hề muốn lời thề đau đớn này dành cho bạn.
Bước 3: Giải phóng Lời Thề
Nếu người đại diện không mong muốn giao ước, bạn hỏi: “Bạn sẽ hủy bỏ giao ước này chứ?”. Người nhận sau đó sẽ nói thật rõ ràng: “Tôi xé bỏ giao ước và giải phóng bạn khỏi lời thề này”. Đôi khi, nếu lời thề không thể dễ dàng được giải phóng, điều đó cho thấy cần có “sự thấu cảm xuyên thời gian” để kết nối với phiên bản trẻ hơn của chính bạn, hoặc lời thề đó thực sự được lập ra với người khác.
Bước 4: Lời Chúc Phúc
Cuối cùng, lời thề cấm đoán đã cũ được thay thế bằng sự cho phép được sống tự do. Người nhận sẽ chúc phúc cho bạn, chẳng hạn như,“Và thay vì điều này, tôi nguyện cho bạn…” hoặc “Điều tôi muốn dành cho bạn thay vào đó là…”. Bước này gieo vào lòng chúng ta sự tự do sâu sắc, cho phép cơ thể thư giãn và cho phép chúng ta tiến về phía trước với năng lượng sống mới.